Attila Csihar van Mayhem over de Dood vanuit meerdere invalshoeken

Waren er aspecten van het opnameproces rond Daemon die je fijn vond en die je wilde meenemen naar het opnameproces van Liturgy of Death? 

Ik wilde vooral mijn stem veel beter benutten en benutten hoe veelzijdig ik verschillende vocale stijlen kan gebruiken. In dat opzicht lijkt het nieuwe album op Daemon, waarop ik ook een breed scala aan vocale benaderingen gebruikte, in tegenstelling tot Esoteric Warfare, waar ik die diversiteit minder heb verkend. Het verschilt echter van Daemon doordat we op dat album de teksten samen met de bandleden schreven, terwijl ik dit keer alles zelf heb geschreven.

Meer dan veel andere bands draagt Mayhem zijn verleden altijd met zich mee. Dead, Euronymous, De Mysteriis Dom Sathanas… voelen dit soort dingen nog steeds als een last bij het maken van een nieuw album?

Ik zou het niet per se een last noemen, maar het is duidelijk dat ons verleden een bepaald gewicht heeft, een soort zwaartekracht. Aangezien dit album exclusief over de dood gaat, is dat hier juist volledig relevant. Tijdens het schrijven van de teksten riep ik vanzelfsprekend vaak de geest van Euronymous en Dead op. Vanuit dat perspectief past het centrale thema van de dood goed, omdat de geschiedenis van de band daar ook nauw mee verbonden is.

Attila Csihar op het podium van TivoliVredenburg eerder dit jaar

Kun je ons iets meer vertellen over de ideeën achter Liturgy of Death als een conceptalbum over de dood als een onvermijdelijk fenomeen in het leven?

Zeker. Dood is een onvermijdelijk onderdeel van het leven: we moeten er allemaal vroeg of laat mee geconfronteerd worden. Vanuit dat perspectief draagt het thema een enorme lading. Tijdens onze Europese tour werd dat voor mij nog relevanter. Tijdens onze show in Madrid heb ik het Prado‑museum bezocht. Het viel me op dat ongeveer elke tweede schilderij over de dood ging. Dat deed me beseffen dat, hoewel mensen tegenwoordig proberen de gedachte aan de dood te vermijden, dat niet altijd zo is geweest.

Ik heb het thema Dood op dit album vanuit meerdere invalshoeken benaderd. Eén aspect is de horror van de dood en de angst ervoor: wreedheden, pijnen van het leven, zinloosheid, ziekte, lijden, ouderdom, hopeloosheid en verwarring. Dit alles hoort bij het leven en mondt uit in de dood. Maar vanuit een ander perspectief kan de dood ook bevrijding betekenen van deze kwellingen en dit lijden. En ik denk dat de grootste pijn en het grootste verdriet eigenlijk worden veroorzaakt bij degenen die achterblijven: de geliefden.

Een ander spiritueel aspect dat mij raakte, was het aanwezig zijn bij de geboorte van mijn kinderen. Toen ik zag hoe mijn zoon uit de baarmoeder werd gehaald — een uiterst pijnlijke daad voor de moeder — realiseerde ik me dat we niet pas leven op het moment dat we ter wereld komen. Het leven was al gaande in de baarmoeder, alleen in een andere dimensie. En het kind leefde al in die dimensie. Gaan we verder terug in de tijd, dan komen we bij de eicel en de zaadcel, die ook leven en zich bewegen. In die zin is er geen duidelijk begin. Ik herinner me mijn eigen begin ook niet. Het geheugen is vreemd: het begint gewoon, maar zonder helder startpunt.

Op een moment had ik de visie dat de laatste adem in dit leven de eerste ademhaling is in het volgende. Maar het laatste wat ik wil doen is een nieuw geloofssysteem opzetten. Ik probeer mensen juist aan te moedigen zelf vragen te stellen en individueel antwoorden te vinden, in plaats van iemand anders te laten bepalen wat er na dit leven gebeurt.

Rond het einde ontstaan ook interessante vragen. Onlangs werkte er een elektricien bij mij thuis die me vertelde over een bijna‑doodervaring. Hij had een fatale elektrische schok gehad en was vijf minuten klinisch dood. Hij herinnerde zich duidelijk hoe hij zijn lichaam verliet en naar de zon vloog. De zon verscheen als een vierdimensionale tunnel van licht, met aan het einde een wereld die extreem aangenaam aanvoelde en volledige bevrijding bracht. Maar een kracht trok hem terug en hij moest terugkeren naar het leven, wat hij niet wilde. Daarna werd hij wakker in zijn lichaam. Dit roept de vraag op of het einde wel echt zo scherp gedefinieerd is. In een staat van klinische dood gaat er misschien iets door. Ik geef het minstens vijftig procent kans dat het bestaan doorgaat na de dood.

Nog een aspect is slaap. Elke nacht vallen we in slaap en elke ochtend worden we wakker. Als we dit van buitenaf zouden observeren, vanuit een andere dimensie, zou het heel vreemd lijken. Toch is het het meest natuurlijke ter wereld. Als je erover nadenkt: we gaan liggen, dromen en als we ons de vorige dag niet zouden herinneren bij het ontwaken, zou elke dag een wedergeboorte zijn.

Daarnaast zijn er natuurlijk tradities en kunst. Zoals ik in het museum zag, behandelen talloze schilderijen, literaire werken, gedichten en architectuur de dood. De mensheid is hier altijd mee bezig geweest. En dan zijn er de religies, die mensen zeer effectief tegen elkaar opzetten door valse beloften te doen over wat er na de dood gebeurt. Dat is een van de meest verfijnde vormen van mind control.

Attila Csihar in 2023 op Pitfest in Emmen

Je bent inmiddels 55. Hoe lang denk je dat je nog muziek zult maken? Zie je jezelf meer bij de artiesten die langzaam beginnen na te denken over pensioen, of bij degenen die van plan zijn door te gaan tot ze er letterlijk bij neervallen?

Dat klopt, de tijd haalt me langzaam in. Maar dat betekent niet dat ik ga stoppen met muziek maken. Eerlijk gezegd heb ik geen andere keuze: muziek is een van de grote liefdes in mijn leven. Al vanaf mijn vroege jeugd ben ik geïnteresseerd in geluid en hi‑fi. Ik ben altijd met muziek bezig geweest en luister nog steeds veel, ook thuis. Ik heb niet eens een televisie, in plaats daarvan heb ik een prachtig stereosysteem dat ik al decennia blijf verfijnen om een zo zuiver mogelijk geluid te bereiken. Natuurlijk ontdek ik ook nieuwe dingen online, bijvoorbeeld via YouTube. Muziek luisteren en muziek maken zijn een integraal onderdeel van mijn leven, naast mijn familie, voor wie ik bewust tijd probeer vrij te maken.

In die zin mag ik mezelf gelukkig prijzen dat ik kan doen wat ik liefheb. Ik heb geen pensioenplannen, helemaal niets. Ik zal waarschijnlijk performer en artiest blijven tot het einde van mijn leven, zolang mijn gezondheid dat toelaat. Natuurlijk probeer ik geld te sparen voor moeilijke tijden, maar ik ben absoluut niet van plan om met muziek te stoppen. Vooral ook omdat, hoe vaak ik mezelf ook beloof geen nieuwe bands te beginnen, de ideeën blijven komen en onweerstaanbaar zijn. Momenteel werk ik aan twee nieuwe bands: één met Igor Cavalera van Cavalera Conspiracy en één met Rhys Fulber van Front Line Assembly.

Je podiumpresentatie bij Mayhem, en ook bij een van je andere bands Tormentor, is zeer herkenbaar en intens. Is dat iets waar je bewust over nadenkt, of ontstaat het vanzelf?

Eigenlijk is het beide. Ik ben me er natuurlijk van bewust dat deze bands verschillende betekenissen en representaties hebben. Tormentor is puur old school, uit de jaren tachtig. We spelen vooral onze oude nummers uit die tijd met de originele bezetting en het is altijd wat artistieker en abstracter geweest dan Mayhem. Mayhem heeft in de jaren tachtig ook niet zoveel optredens gedaan als Tormentor. Met Tormentor hebben we bovendien toen veel meer materiaal gecreëerd: meer dan honderd minuten pure jaren‑tachtig black metal, bedoeld om aan nieuwe generaties te presenteren.

Maar zoals bij alles luister ik ook sterk naar mijn innerlijke impulsen, mijn innerlijke kanaal en mijn instincten. Wanneer ik een nieuw concept voor een concert bedenk — de look, het ontwerp, de kleding — hoort dat bij de totale blackmetalkunst. In werkelijkheid ben ik altijd dezelfde zanger, maar verschijn ik op het podium steeds vanuit een iets ander aspect. Ik heb mijn hele leven donkere muziek gemaakt en heb altijd geprobeerd de donkere kant van de natuur artistiek uit te drukken.

Hoe zien je voorbereidingen voor een concert eruit?

Voorafgaand aan tours repeteren we met de band, bereiden we ons voor en leren we de nummers zodat we het nieuwe materiaal goed kunnen uitvoeren. Daarnaast moet ik natuurlijk een nieuw concept bedenken voor de betreffende gelegenheid, wat voor mij vaak het moeilijkste onderdeel is.

Vlak voor concerten probeer ik mezelf te overstijgen. Terwijl ik me klaarmaak en mijn make‑up aanbreng, begin ik mijn bewustzijn te transformeren naar de sfeer van het concert. Soms maak ik kleine offers en denk ik aan oude bandleden die er niet meer zijn, aan muzikale kameraden uit het verleden.

Voor mij is elk concert een ritueel, geen simpele vorm van entertainment. Het is een spirituele en occulte handeling. Op zulke momenten probeer ik mezelf open te stellen voor artistieke kanalen en deze transcendente energieën door mij heen te laten stromen. Daarmee probeer ik ook de luisteraars te helpen, zodat zij zich kunnen opladen en bevrijden van stress, pijn, levensproblemen en al het andere leed dat aan het fysieke lichaam verbonden is.

Mayhem

In hoeverre verschilt je podiumpresentatie van wie je bent als persoon? Zijn er overeenkomsten tussen Attila op het podium en Attila in het dagelijks leven?

Natuurlijk ben ik ook gewoon een mens en heb ik een dagelijks leven. Maar ik kan me nooit volledig losmaken van wat ik doe en vertegenwoordig: dit zit zo diep in mijn genen verankerd door mijn levensloop. Ik draag de hele dag wat ik een verticaal perspectief noem: ik zie verbanden op spiritueel en occult niveau, niet alleen op het materiële. Ik let op de signalen die de natuur geeft. Ook mijn andere bezigheden zijn meestal aan muziek gerelateerd. Als ik lees, kies ik bijvoorbeeld vaak boeken over transcendente thema’s, filosofie of psychologie. Dus nee, ik kan me niet volledig losmaken van mijn artistieke zelf.

Mayhem heeft er net een tour door Europa opzitten en speelt momenteel in China en Japan. Kijk je nog steeds uit naar het onderweg zijn? 

De Europese tour met Marduk en Immolation was zeer succesvol. Gelukkig zijn de concerten goed bezocht en is de feedback extreem positief. De meeste shows waren  uitverkocht of bijna uitverkocht. Zo’n tour vergt enorm veel werk. Maar wat ik het allermeest geniet, is het moment waarop ik op het podium sta. Daar komt alles samen. Daar gebeurt alles. Dat is waarom ik hier ben. Dat is het mooiste onderdeel van alles. Voor mij is live spelen altijd de essentie geweest van muziek maken. Zo heb ik er altijd naar gekeken.

Je bent al heel lang actief in deze wereld en hebt gespeeld met muzikanten uit verschillende landen. Is er een land of regio waar je je echt thuis voelt? En wat doe je als je thuis bent?

Elke plek heeft zijn eigen magie. In Europa voel ik me thuis. In het noorden is het publiek vaak sterk en kritisch op een positieve manier, terwijl de ontvangst in het zuiden warmer is. In Zuid‑Amerika is het pure waanzin en intensiteit. Azië heeft ook een zeer interessant publiek. We zijn nu dus in China, waar de interesse enorm is. We zijn ook zeer geliefd en gerespecteerd in de Verenigde Staten: daar hebben we een enorme fanbase. Hetzelfde geldt voor Australië en Japan. In feite touren we bijna over de hele wereld.

Als ik thuis ben, probeer ik me te focussen op mijn familie, maar er is altijd wel iets dat met muziek te maken heeft: een nieuw project, nieuwe teksten, nieuwe demo’s. Het komt zelden voor dat ik me volledig losmaak van muziek. Maar ik ben ermee vergroeid. Ik ben eraan gewend en ik heb er vrede mee. Mijn leven draait om muziek.

Luister je persoonlijk veel naar black metal of zet je liever iets anders op? 

Er is een verschil tussen touren en mijn vrije tijd. Tijdens tours ben ik volledig ondergedompeld in de blackmetalsfeer. Maar thuis luister ik eigenlijk minder black metal, omdat ik daar op tour al constant door omringd ben. Thuis luister ik liever naar andere soorten muziek: klassieke muziek, waaronder Indiase klassieke muziek, oude hardrock en klassieke heavy metal. Soms zet ik extreme metal op, maar ik luister ook veel naar gothic, industriële en elektronische muziek, evenals experimentele muziek. Ik hou van oude new wave uit de jaren tachtig en ga af en toe terug naar muziek uit de jaren zestig en zeventig.

Waar ik vrijwel niet naar luister, is moderne mainstream pop. Daar heb ik bijna geen kennis van, omdat ik geen radio luister.

Mayhem is niet de snelste band als het gaat om het uitbrengen van nieuw materiaal, maar het kan altijd erger… kunnen we ooit een nieuw Tormentor‑album verwachten?

Het klopt dat Mayhem niet vaak nieuwe albums uitbrengt. We geven het materiaal altijd de tijd om te rijpen en zich volledig te ontwikkelen. We haasten ons nooit.

Bij Tormentor ligt dat iets anders. Daar was een zeer lange pauze en die band vertegenwoordigt sterk de geest van de jaren tachtig. Nu proberen we een geluid te vinden dat nog steeds de essentie van dat tijdperk draagt, maar op een hedendaagse manier wordt uitgedrukt. We hebben al nieuw materiaal en nieuwe nummers, maar ook hier willen we niet haasten. Een nieuwe Tormentor‑release kan dus vroeg of laat worden verwacht.

Het laatste antwoord is helemaal aan jou. Is er nog iets dat je zou willen toevoegen?

Ik wil er graag aan toevoegen dat er naast Mayhem ook nieuwe albums te verwachten zijn van twee andere projecten van mij. Ik werk momenteel aan nieuw materiaal met zowel Igor Cavalera als Rhys Fulber. Daarnaast heb ik veel gastbijdragen en zijprojecten. Zo heeft de Noorse band Khonsu me onlangs uitgenodigd om mee te werken aan hun nieuwe album, waarop ik samen met mijn dochter zing. Dat is voor mij iets heel bijzonders. Ze heeft ook een zeer krachtige stem. Het album is volledig gericht op Egyptische thema’s, wat het extra uniek maakt.

Een ander zijproject met John Wise en mijn vriend Balázs Pándi staat ook op het punt om uitgebracht te worden, iets wat ik bijna was vergeten, omdat er altijd zoveel tegelijk gebeurt.

Het zou eigenlijk interessant zijn om op een dag eens goed te gaan zitten en een lijst te maken van hoeveel albums ik heb ingezongen en hoeveel opnames ik heb gemaakt, want eerlijk gezegd heb ik daar geen idee van. Het zijn er heel veel geweest door de jaren heen. Onlangs gebeurde er iets grappigs. Ik pakte willekeurig een plaat uit mijn collectie, luisterde ernaar en dacht: “Dit is eigenlijk best goed.” Toen keek ik naar de hoes en zag ik dat ik zelf de zanger was. Dat was me nog nooit eerder overkomen. Het was interessant om te beseffen dat ik mijn eigen muziek waarschijnlijk ook goed zou vinden als ik niet zou weten dat die van mij was.

Tot slot zou ik iedereen willen aanmoedigen om zijn of haar eigen pad te volgen. Laat je niet te makkelijk beïnvloeden. Richt je op jezelf. Het leven is kort: we zijn hier maar tijdelijk. Probeer naar binnen te kijken, want het leven is niet iets dat alleen van buitenaf opgelost moet worden, maar ook van binnenuit.