Je hoeft niet per se in Schotland te zijn geweest om je een voorstelling te maken van het landschap. Uitgestrekte bossen, glooiende heuvels, donkere moerassen en mistflarden die langzaam over de berghellingen trekken. Zet een koptelefoon op, sluit je ogen en laat Andy Marshall de reisleider zijn. Met Caledonia neemt de Schotse muzikant je ruim vijftig minuten mee door een wereld waarin natuur, geschiedenis en melancholie voortdurend in elkaar overvloeien. Hoewel ik nog nooit een voet in de Schotse Hooglanden heb gezet, voelt het na afloop bijna alsof ik er een flinke wandeling op heb zitten.
Toch is Caledonia geen nieuw hoofdstuk in het muzikale reisboek van Saor. Marshall keert juist terug naar zijn eigen verleden. Vijf composities, afkomstig van Roots, Aura en Guardians, zijn volledig opnieuw opgenomen. Geen eenvoudige re-master waarbij het stof van de oude opnamen wordt geblazen, maar een poging om de muziek eindelijk te laten klinken zoals Marshall die oorspronkelijk voor ogen had. Met producer Chris Fielding en een aantal gastmuzikanten beschikt hij inmiddels over de mogelijkheden en ervaring die hem tijdens zijn beginjaren nog ontbraken. Opmerkelijk genoeg speelde Marshall al in 2017 met het idee om ouder materiaal opnieuw op te nemen, omdat hij destijds niet helemaal tevreden was over de uitvoering en productie. Caledonia is daarmee eerder een langgekoesterde wens dan een plotselinge nostalgische ingeving.
De vraag is natuurlijk wat zo’n onderneming oplevert. Oude composities krijgen een nieuwe jas, maar past die ook beter? Zeker bij atmosferische black metal is dat niet vanzelfsprekend. Een rauwe productie kan immers net zo goed bijdragen aan de mystiek als een zorgvuldig uitgebalanceerde opname. Wat op Caledonia in elk geval onmiddellijk opvalt, is hoeveel ruimte de muziek krijgt om te ademen.
Onze wandeling begint bij Aura. De compositie opent een landschap waarin agressie en schoonheid opvallend moeiteloos naast elkaar bestaan. De gitaren kunnen behoorlijk fel uithalen, maar door de tin whistle, low whistle en mysterieuze vrouwenstem lijkt die agressie bijna langs je heen te glijden. Tempowisselingen zorgen ervoor dat het landschap steeds verandert, terwijl Marshalls rauwe vocalen iets verder naar de achtergrond zijn geplaatst. Daardoor krijgen de melodieën en instrumenten alle ruimte om hun verhaal te vertellen. Naarmate het nummer vordert, neemt de intensiteit toe, maar nergens raakt Saor de controle kwijt. Het is een prachtige compositie die meteen duidelijk maakt dat deze reis niet alleen om de bestemming draait.
Met The Awakening wordt het tempo aanvankelijk wat opgeschroefd, al begint het nummer met een fraaie vioolintro. De drums en gitaren nemen het vervolgens over, waarna opnieuw blijkt hoe belangrijk afwisseling voor Saor is. De ijzige sfeer wordt halverwege doorbroken door cleane vocalen die plotseling warmte in de compositie brengen. Dat contrast tussen kou en geborgenheid keert op Caledonia voortdurend terug. Het is alsof je tijdens een gure wandeling ineens een plek vindt waar een vuur brandt. Ook tekstueel sluit het nummer daarbij aan. Marshall roept op om de oude kennis en tradities van voorouders niet verloren te laten gaan.
Op Carved in Stone nemen de Uilleann pipes, de Ierse variant van de doedelzak, een prominente plaats in. Het tempo ligt wat lager en de compositie beweegt zich vooral voort op melancholie en meeslepende melodieën. De vrouwelijke zang krijgt opnieuw een belangrijke rol. Waar de blackmetalbasis op andere momenten voor de nodige onrust zorgt, lijkt hier vooral ruimte te ontstaan voor bezinning. De tekst over eeuwenoude stenen, mysterieuze inscripties en voorouderlijke wijsheid past daar uitstekend bij. De langzaam opgebouwde melodie is voldoende om je gedachten kilometers verderop te laten dwalen.
Misschien komt alles nog wel het mooist samen in Hearth. Dit is wellicht de meest uitgesproken folkgerichte compositie van het vijftal en, voor zover dat bij Saor mogelijk is, ook de meest toegankelijke. Het volledige arsenaal aan instrumenten wordt ingezet, terwijl cleane zang, samenzang en screams bijzonder subtiel door elkaar worden geweven. Het nummer ademt een bijna vanzelfsprekende verbondenheid met het landschap dat Marshall bezingt. Dat is niet toevallig, want de tekst bevat regels van de Schotse schrijver Sir Walter Scott over de band tussen mens en vaderland. Marshall voegt daar zijn eigen beelden van oude valleien, bergtoppen en verlaten ruïnes aan toe.
Dat gevoel krijgt met afsluiter Tears of a Nation een meer donkere lading. Waar Hearth vooral de liefde voor het vaderland uitdrukt, klinkt hier het verdriet om wat verloren is gegaan. De tekst grijpt terug op Schotse poëzie van Tobias Smollett en beschrijft een land dat getekend is door geweld en verwoesting. Muzikaal kiest Saor opnieuw voor een lange, zorgvuldig opgebouwde compositie. Het bijna klassiek aandoende middenstuk brengt een bijzondere rust, waarna de muziek langzaam aan kracht wint. Richting het einde ontstaat een steeds euforischer gevoel. Het is een opmerkelijk contrast met de droevige thematiek, maar juist daardoor werkt het slot zo goed. Alsof achter de mist uiteindelijk toch weer iets van licht zichtbaar wordt.
Wat Caledonia bijzonder maakt, is dat deze vijf composities oorspronkelijk helemaal niet bedoeld waren om samen één album te vormen. Toch voelen ze hier als onderdelen van dezelfde reis. Van het bewonderen van het landschap via het herontdekken van oude tradities naar de verbondenheid met een vaderland en het verdriet om zijn geschiedenis. De heldere productie van Chris Fielding draagt daar nadrukkelijk aan bij. De gitaren behouden hun kracht, maar de traditionele instrumenten, zangpartijen en subtiele melodieën krijgen voldoende ruimte om het geheel kleur te geven. Het resultaat is een album dat ondanks zijn lange composities nergens als een verzameling losse ideeën aanvoelt.
Of iedere nieuwe uitvoering daarmee ook definitief beter is dan het origineel, is een andere vraag. De vroege Saor-opnamen bezitten immers een eigen karakter en een zekere onvolmaaktheid die bij deze muziek niet noodzakelijk een nadeel hoeft te zijn. Wat wel overeind blijft, is dat Marshall zijn oude composities met hoorbare zorg heeft benaderd. Hij probeert zijn verleden niet uit te wissen, maar laat horen hoe die muziek klinkt wanneer jaren aan ervaring, betere opnamemogelijkheden en een rijker instrumentarium samenkomen en uiteindelijk is dat wel de grootste verdienste van Caledonia. Marshall keert terug naar de muziek waarmee zijn eigen reis begon, terwijl hij ons meeneemt door het landschap en de geschiedenis die hem al die jaren hebben geïnspireerd.
De Schotse Hooglanden blijven voor mij voorlopig een plek die ik alleen van foto’s en verhalen ken, maar na deze vijftig minuten kan ik me de koude wind, de mist boven de heuvels en het geluid van voetstappen op een verlaten pad behoorlijk goed voorstellen. De wandelschoenen kunnen weer uit. De koptelefoon blijft nog even op.
Label:
Season of Mist, 2026
Tracklisting:
- Aura MMXXVI
- The Awakening MMXXVI
- Carved in Stone MMXXVI
- Hearth MMXXVI
- Tears of a Nation MMXXVI
Line-up:
- Andy Marshall – Zang, gitaar, basgitaar, pads
- Carlos Vivas – Drums
- Ella Zlotos – Zang, tin whistle, low whistle, Uilleann pipes
- Àngela Moya Serrat – Viool
Links: