Het is moeilijk om dit album te bespreken zonder het eerst over Kristian Eivind Espedal te hebben. Afhankelijk van wie je het vraagt, wordt zijn bekendere naam Gaahl met bewondering of weerzin uitgesproken. De Noorse vocalist heeft een verleden bedolven onder controversie. Er zijn mensen die hem vandaag de dag nog vrezen (of uitlachen) voor zijn iconische antichristelijke en heidense retoriek tijdens de jaren 2000. Anderen haten hem voor zijn dispuut met mede-bandlid Infernus van Gorgoroth, wat zelfs resulteerde in een rechtszaak die niet over rozen ging. De documentaire True Norwegian Black Metal (tevens één van de allerslechtste documentaires ooit) zorgde er voor dat hij een reputatie kreeg als een mysterieus en duister figuur om te vrezen. Daar zit een kern van waarheid in, aangezien hij meerdere keren veroordeeld is voor geweldpleging. Tegelijkertijd had de man een uitgesproken mening over mode, wijn en verfkunst. Hij is openlijk homoseksueel, wat sommige mensen in de blackmetalscene om de een of andere reden controversieel vonden. Sommigen noemden hem een poser, of niet passend in de scene, maar de man bleef muziek maken.
De verhalen om de mysterieuze frontman heen overschaduwen vaak de man zelf en zijn muziek, al is dat in de afgelopen jaren wat verandert. Van ‘de gevaarlijkste man van Noorwegen’ is Espedal gegaan naar een ingetogen en eigenzinnig muzikant die enige vorm van kadering schuwt. De zanger lijkt tegenwoordig een stuk gelukkiger en opener en dat valt te horen in zijn muziek. Waar hij bekend is geworden met Gorgoroth als iemand die kon krijsen als een gemartelde kat (luister maar naar het verschroeiende Ad Majorem Sathanas Gloriam) liet hij met zijn volgende band God Seed een andere kant van zichzelf zien met een breder stembereik. Tegelijkertijd bewees hij met Wardruna wat een uitstekend folkmuzikant hij was. Gaahls Wyrd zette die evolutie voort toen die iconische screams ingeruild bleken voor een niet te peilen stemgeluid. Verspringend tussen gesproken stukken tekst, raspende kreten, falsetto-uithalen en een prachtige zangstem, daagde Espedal de grenzen van blackmetalvocalen uit. Toen Trelldom, Espedal’s eerste band, in 2024 …by the Shadows… uit bracht was het hek van de dam. De experimenteerdrang van dat album was totaal anders dan wat die band en Espedal eerder hadden gedaan. Dissonante black metal trok ten strijde tegen jazz, met stuiptrekkingen van prog en avant-garde. Het resultaat was verbluffend, ongeremd, en verdelend. De naam Gaahl werd ook losgelaten, alsof Espedal zich wilde ontdoen van enige verwachting. Nu komt …by the Word… na minder dan twee jaar wachttijd al uit.
Ik kan je nu al vertellen dat als je …by the Shadows… te ver vond gaan, dat …by the Word… je waarschijnlijk niet gaat overtuigen. Dit album drukt het gas namelijk nog een stuk dieper in en koppelt daarbij de remmen los. When This Was Young hult ons in een wolk van bekkens en dissonant gitaargepingel van alle kanten. Als de band dat doorbreekt is het bijna schrikken. We horen wat lijkt op een sitar, galmende blazers en Espedal’s gesproken teksten. De kern van bas, drum, en gitaar blijft door spelen alsof het zich totaal onbewust is van de kakofonie aan akoestische gitaar, blaasinstrumenten en elektronica die het probeert aan te vallen.
Die chaos slaagt omdat de productie en vooral de mix van het album uitzonderlijk goed zijn. De drums klinken verfrissend écht, geen triggers hier. Intussen worden er ontzettend veel lagen aan instrumenten neergelegd die elkaar zo zouden kunnen verdringen. Desondanks is de mix altijd helder. Overal zitten kleine details die je als kleine fonkelingen in de wanden van een grottennetwerk kan onderscheiden. Espedal’s vocalen liggen meer naar achter wanneer het past en staan anders voorin de muziek, vaak gelaagd en bewerkt voor een desoriënterend effect. Zoals bij I Speak Forgotten Voices of The Word – Choose to Vanish, waar het klinkt alsof hij vanuit je eigen hoofd fluistert. I Speak Forgotten Voices speelt met panning terwijl een ecstatische saxofoon de waanzin bezingt. Later klinkt het alsof de gitaar en drummer de dans willen ontspringen door een dissonant blackmetalnummer te proberen te spelen, maar de blazer steekt daar een glorieus stokje voor.
Hoewel het album opzettelijk de luisteraar uitdaagt om de rode draad te volgen, zijn er ook emotionele en open momenten zoals de tweede helft van This Moment The Life Of A Memory die de zielsontluiking opzoeken. De blazer schraapt hier over mijn trommelvliezen en mijn ziel. By The Word klinkt dan weer alsof alle muzikanten in de studio tegelijkertijd hun eigen nummer door elkaar zijn gaan spelen en gewoon door rauw muzikaal talent het toch samen laten komen. De golven van gitaren met Espedal zijn stem en de start-stop dynamiek van de drums doen mij hier, van alle bands, denken aan Portal. Hun ontoegankelijke werk heeft een overeenkomstige vijandigheid die iets in je brein vertelt dat het in gevaar is. Als je een idee wilt hebben hoe ver weg dit album ligt van conventie: dichterbij black metal ga je niet komen op dit album.
Ik vond dit album fantastisch en kan Trelldom alleen maar aanmoedigen om zo door te gaan. Wat ontzettend vet dat zulke originele geluiden nog gemaakt kunnen worden en al helemaal dat zo een uniek figuur als Espedal er alleen maar creatiever op geworden is. De hoes vond ik eerst nogal vreemd, maar is een perfecte representatie van dit album. De bandnaam staat ondersteboven, achterstevoren, deels verhuld, buiten focus, en in de achtergrond. Het is alsof ze de spot met je drijven. Ontdoe jezelf van verwachting. Raak verdwaald. Wees oncomfortabel.
Dit is niet een album dat je zomaar op kan zetten. Het is duidelijk gemaakt voor aandachtig luisteren. Mensen die houden van een sonische uitdaging kunnen hun borst nat maken. Als je wilt horen hoe vijf Noren een album zo hard mogelijk verminken en het eindresultaat alsnog luisterbaar maken, dan is dit voor jou. Als je echter hoopt op iets dat wat makkelijker te verwerken is kun je beter elders zoeken. De promo tekst waarschuwde ons al en ik zal het hier maar herhalen: ‘Better prepare to be challenged by every note!’
Score:
90/100
Label:
Prophecy Productions, 2026
Tracklisting:
- When This Was Young
- I Speak Forgotten Voices
- This Moment The Life Of A Memory
- By The Word
- Folding The Mind
- The Word – Choose to Vanish
- In There Outside
Line-up:
- Kristian Eivind Espedal – vocalen
- Stian Kårstad – gitaar, elektronica
- Kenneth Kapstad – drums
- Eirik Øien – bas
- Kjetil Møster – saxofonen, klarinet, orgel, elektronica
Links: