De mens heeft altijd geprobeerd zijn plaats in de wereld te begrijpen. Eeuwenlang zochten onze voorouders naar antwoorden in de natuur, in goden en in rituelen die van generatie op generatie werden doorgegeven. Steencirkels, eeuwenoude gezangen en verhalen over de oorsprong van het bestaan vormden pogingen om grip te krijgen op iets dat eigenlijk niet te bevatten is. De wereld is sindsdien onherkenbaar veranderd, maar de vragen zijn grotendeels dezelfde gebleven. Waar komen we vandaan? Wat verbindt ons met degenen die ons voorgingen en waar ligt ons eigen middelpunt in een wereld die voortdurend in beweging is?
Het zijn vragen die uitstekend passen bij Enslaved. De Noorse band heeft zich sinds de oprichting in 1991 nooit uitsluitend beziggehouden met de muzikale erfenis van de black metal. Mythologie, filosofie en de verhouding tussen mens en natuur vormen al decennialang belangrijke inspiratiebronnen. Tegelijkertijd hebben Ivar Bjørnson en Grutle Kjellson hun muzikale grenzen voortdurend verlegd. Wat begon in de Noorse blackmetalscene, ontwikkelde zich tot een eigenzinnig universum waarin progressieve rock, psychedelische invloeden en extreme metal elkaar ontmoeten. Met het zeventiende studioalbum Mið, Oudnoors voor ‘midden’ of ‘centrum’, lijkt die voortdurende zoektocht zelf het onderwerp te zijn geworden.
Want wat betekent het eigenlijk om een middelpunt te vinden? Is dat een vaste plek waar alles samenkomt, of juist het evenwicht tussen krachten die voortdurend in beweging zijn? Enslaved lijkt vooral in dat laatste geïnteresseerd. Het verleden staat op Mið niet tegenover het heden, maar wordt gebruikt om nieuwe perspectieven te ontdekken. Oude muzikale tradities krijgen een plaats naast moderne instrumentatie, terwijl agressie en schoonheid elkaar voortdurend afwisselen. Het levert een album op dat niet alleen muzikaal veeleisend is, maar ook uitnodigt om verder te kijken dan de muziek alleen.
De eerste kennismaking voelt als een tocht door een verlaten, winters landschap. In Non-Being waait een ijzige wind door de compositie, terwijl de traditionele gitaarklanken iets oproepen dat ouder lijkt dan de muziek zelf. Het is alsof de luisteraar op de drempel van een andere wereld staat. Wanneer vervolgens I Am Ice losbarst, blijkt die wereld allesbehalve rustig. Een massieve gitaarmuur, onstuimige ritmes en de intense schreeuwen van Grutle Kjellson worden samengebracht met de traditionele zang van Sámi-muzikant Johan Sara Jr. Zijn bijdrage voelt niet als een exotisch uitstapje, maar als een stem uit een andere muzikale traditie die een plaats opeist binnen het geweld.
Die ontmoeting verloopt bepaald niet zonder wrijving. Enslaved stapelt muzikale ideeën op elkaar, wisselt voortdurend van tempo en introduceert halverwege zelfs een synthesizerpassage die aanvankelijk bijna misplaatst klinkt. Toch ontstaat juist uit die ogenschijnlijke tegenstrijdigheden een bijzonder geheel. Het nummer is even fascinerend als vermoeiend. De luisteraar krijgt nauwelijks gelegenheid om de ene indruk te verwerken voordat de volgende zich alweer aandient. Misschien is dat ook wel de bedoeling: wie verschillende werelden met elkaar wil verbinden, moet bereid zijn de vertrouwde orde los te laten.
Ook Solar Will vraagt een behoorlijke inspanning. De furieuze compositie laat horen hoe ver Enslaved zich inmiddels heeft verwijderd van de traditionele kaders van de black metal, zonder die wortels volledig los te laten. De diepe, ijzige vocalen worden afgewisseld met melodieuze zang, terwijl de instrumentatie zich voortdurend in nieuwe richtingen beweegt. Het is indrukwekkend, maar roept ook een vraag op die gedurende het album vaker terugkeert: wanneer verrijkt complexiteit de muziek en wanneer begint ze de zeggingskracht ervan in de weg te zitten?
Het antwoord lijkt te komen wanneer de band even wat afstand neemt van zijn eigen dadendrang. Mountain begint bijna vriendelijk, met een melodie die langzaam aan kracht wint. De muziek groeit als een landschap dat zich stukje bij beetje voor de luisteraar ontvouwt. Totdat een plotselinge breuk de grond onder de voeten vandaan trekt en een loodzware riff alles de diepte in sleurt. Juist de betrekkelijke eenvoud van die passage maakt indruk. Er is geen overdaad aan muzikale vondsten nodig om een gevoel van dreiging of overweldiging op te roepen.
Halverwege het album krijgt de zoektocht naar verbinding een nog nadrukkelijker betekenis. In Spirit Helper klinkt de stem van Kevin Kicking Woman, een ouderling van de Blackfeet Nation uit Noord-Amerika. Zijn ceremoniële zang wordt omgeven door muziek die eerder aan een ritueel dan aan een metalnummer doet denken. Het is een opvallend moment, niet alleen vanwege de muzikale breuk met de voorgaande composities, maar vooral vanwege de gedachte erachter. Enslaved laat hier horen dat eeuwenoude tradities niet noodzakelijkerwijs thuishoren in een museum of geschiedenisboek. Ze kunnen ook in het heden een betekenisvolle plaats innemen.
Wanneer na bijna drie minuten de gitaren invallen, ontstaat een verbinding tussen twee werelden die op het eerste gezicht weinig met elkaar gemeen hebben. Het is verleidelijk om die ontmoeting als een muzikale curiositeit te beschouwen, maar daarvoor is de bijdrage te wezenlijk. De traditionele zang vormt geen versiering van de compositie; de compositie lijkt juist om die zang heen te zijn gebouwd. Daarmee krijgt Mið op dit punt iets wat verder gaat dan muzikaal experiment. Enslaved lijkt te willen laten horen dat verschillende tradities elkaar niet hoeven te verdringen om samen iets nieuws te kunnen vormen.
Na die bijna rituele ervaring volgt met Parting misschien wel het mooiste bewijs dat Enslaved nog altijd in staat is om zijn muzikale ambities om te zetten in een werkelijk meeslepend verhaal. De ruim acht minuten durende compositie ontvouwt zich geduldig en laat de luisteraar langzaam afdalen in een donkere, melancholische wereld. Hier hoeft niet iedere minuut een nieuwe verrassing te bevatten. De muziek krijgt de ruimte om te ademen, de spanning groeit op natuurlijke wijze en een schitterende gitaarsolo geeft de compositie een bijna emotionele ontlading. Het is een nummer waarin de technische kwaliteiten van de band volledig in dienst staan van de sfeer. Juist daardoor maakt Parting zoveel indruk.
Ook Tales of Trees biedt enig houvast. De meer klassieke opbouw en herkenbare melodische lijn zorgen voor een zekere rust, zonder dat Enslaved zijn avontuurlijke karakter verliest. Het is alsof de band na alle omzwervingen even een bekend pad terugvindt. Met afsluiter I Miðju worden opnieuw alle muzikale registers opengetrokken. De complexiteit van het begin keert terug en de verschillende gezichten van Enslaved komen samen in een veeleisende finale.
Daarmee is de cirkel rond, al is het de vraag of Enslaved ooit werkelijk op een eindpunt wil aankomen. Misschien schuilt daarin wel de essentie van Mið. Het middelpunt is geen bestemming, maar een plek waar verschillende wegen elkaar kruisen. De band beweegt zich voortdurend tussen verleden en toekomst en tussen traditie en vernieuwing. Dat levert indrukwekkende muziek op, maar niet zonder kanttekeningen.
Want hoe bewonderenswaardig de experimenteerdrang ook is, Enslaved lijkt zich af en toe te verliezen in de eigen muzikale mogelijkheden. Vooral in de eerste nummers en de afsluiter wordt zoveel tegelijk aangeboden dat de luisteraar moeite kan hebben om de onderliggende gedachte vast te houden. Niet iedere muzikale omweg blijkt noodzakelijk en niet iedere onverwachte wending versterkt de compositie. Het album vraagt daardoor veel, misschien soms zelfs iets te veel.
Toch overheerst bewondering. Vijfendertig jaar na de oprichting heeft Enslaved nog altijd de nieuwsgierigheid van een band die pas aan het begin van zijn muzikale ontdekkingstocht staat. Mið is geen gemakkelijk album en zal ongetwijfeld uiteenlopende reacties oproepen, maar onder de complexe structuren, de onstuimige gitaren en de soms weerbarstige experimenten schuilt een oprechte zoektocht naar verbinding en betekenis.
Uiteindelijk is dat de belangrijkste conclusie. Complexiteit hoeft helemaal niets hoogdravends te hebben, zolang er een verhaal achter schuilgaat dat de moeite waard is om te vertellen. Enslaved heeft op Mið opnieuw zo’n verhaal gevonden.
Score:
75/100
Label:
Nuclear Blast Records, 2026
Tracklisting:
1. Non-Being
2. I Am Ice
3. Solar Will
4. Mountain
5. Spirit Helper
6. Parting
7. Tales of Trees
8. I Miðju
Line-up:
Grutle Kjellson – Zang, basgitaar
Ivar Bjørnson – Gitaar
Arve ‘Ice Dale’ Isdal – Gitaar
Håkon Vinje – Toetsen, zang
Iver Sandøy – Drums, zang, percussie
Links: