Met Netherworlds voegt het Finse Insomnium een tiende studioalbum toe aan zijn indrukwekkende discografie. De Finnen verbinden hun vertrouwde melancholie en meeslepende melodieën met nieuwe accenten en een ruimere rol voor cleane zang. Het levert een plaat op die herkenbaar klinkt, maar ook verrassende kanten van de band laat horen. Voor gitarist Tomy Laisto heeft Netherworlds een bijzondere betekenis: het is zijn eerste volledige album als lid van Insomnium. Een mooie aanleiding om met hem in gesprek te gaan over zijn plek binnen de band, de totstandkoming van de nieuwe plaat en de schoonheid van sombere muziek. Tomy neemt ons mee in de wereld achter Netherworlds.
Netherworlds is het tiende studioalbum van Insomnium. In aanloop naar de release zijn jullie tijdens het schrijven bewust is teruggekeerd naar de noordelijke melancholie van eerdere albums. Wat betekent dat voor jou als gitarist? En wat maakt een gitaarmelodie volgens jou onmiskenbaar Insomnium?
Dat zou je waarschijnlijk moeten vragen aan de jongens die al bijna dertig jaar in de band zitten, haha. Er staan in ieder geval genoeg prachtige melodieën op dit album. Ik heb zelf één nummer geschreven, The Banished, en componeer al jarenlang. Wanneer ik een idee bedenk dat goed klinkt, neem ik het meestal op, zodat ik er later naar kan terugkeren. De echte test volgt wanneer ik het een paar weken later opnieuw beluister. Als het waardeloos is, is het waardeloos. Maar als het dan nog steeds goed klinkt, denk ik dat het een blijvertje is. Soms weet je het trouwens meteen. Wanneer je een goede melodie schrijft, voel je gewoon dat die werkt. Ik weet niet precies hoe ik dat moet uitleggen, maar je weet het. Het lijkt waarschijnlijk op het moment waarop je als luisteraar een nummer hoort dat je onmiddellijk raakt. Er zit iets in wat nauwelijks onder woorden te brengen is. Misschien komt het wel uit de geestenwereld, haha.
Met drie gitaristen in de band: hoe verdelen jullie de rollen wanneer een nummer wordt geschreven en gearrangeerd? Kun je een gitaarpartij op Netherworlds noemen die aanzienlijk is veranderd toen jullie er met z’n drieën aan werkten?
Drie gitaristen hebben wordt vooral uitdagender wanneer we alle drie tegelijk op het podium staan, omdat we dan moeten bepalen wie welke partijen speelt. Ik zou het geen probleem noemen, maar het vraagt wel enige coördinatie. Op dit moment verdelen Markus en ik de gitaarpartijen. We houden het vrij eenvoudig en bespreken gewoon wat ieder van ons graag zou willen spelen. We vragen elkaar: “Wil jij deze partij voor je rekening nemen?” of “Zou jij die melodie willen spelen?” Als een solo van Markus is, speelt hij die vanzelfsprekend zelf. De melodieën en overige gitaarpartijen bespreken en verdelen we onderling. Hij vraagt mij wat ik graag wil spelen en ik stel hem dezelfde vraag. Het is echt een gezamenlijk proces.
Wanneer Ville beschikbaar is om zich bij ons te voegen, moeten we die verdeling opnieuw bekijken om ruimte te maken voor alle drie de gitaren. Dat regelen we wanneer het zover is. Volgens mij zullen we ook één of twee optredens met hem doen, maar hij heeft het erg druk met zijn werk als hoogleraar microbiologie. Voor die baan moet hij bovendien veel reizen, waardoor hij maar beperkt beschikbaar is. Gelukkig maakt hij nog altijd nadrukkelijk deel uit van de band.
Het idee kwam van Markus Vanhala. Hij stelde voor om The Cold Song als intro te gebruiken, hoewel we al een andere opening hadden met akoestische gitaren en een heel kenmerkende Insomnium-sfeer. Die oorspronkelijke intro zal nu op de EP verschijnen. The Cold Song voelde om de een of andere reden gewoon goed. Toen we het concept van het album bespraken, bleek dat het begin draaide om kou en doodvriezen, en daar gaat het nummer in wezen ook over. Daardoor paste het uitstekend als introductie. Naar verluidt is Purcell zelf trouwens ook doodgevroren. Passender kan het haast niet.
Een perfecte toegangspoort tot Netherworlds. Vervolgens gaat het album verder met jullie eerste single, Shadowlife. Het nummer heeft een bijzonder pakkend refrein. Hoe kreeg het nummer vorm? Zat die directheid er vanaf het begin al in?
We waren het er als groep over eens dat Shadowlife de eerste single moest worden, omdat dit het nummer was dat waarschijnlijk het gemakkelijkst in je hoofd zou blijven hangen. Daarom hebben we ervoor gekozen. Ik vind dat het geweldig klinkt. Het is een beetje poppy, maar daar houd ik juist van. Bovendien is het erg leuk om te spelen.
Het lijkt me belangrijk dat je als muzikant zelf plezier beleeft aan een nummer, zeker wanneer je het tijdens een tournee meerdere keren per week gaat spelen. Arch of the Sky was een van de andere nummers die voorafgaand aan het album werden uitgebracht. Het bevat complexe ritmes, rustige passages en zwaardere gedeelten. Hoe bepaal je bij langere nummers als The Hour Grows Late, Arch of the Sky, Ethereal Sleep en Journey’s End wanneer een muzikaal idee voldoende tijd heeft gekregen om zich te ontwikkelen?
Dat is een lastige vraag. Ik componeer ook buiten Insomnium muziek en de laatste tijd probeer ik uit te zoeken hoe je een nummer schrijft dat slechts drie minuten duurt. Dat blijkt eigenlijk behoorlijk moeilijk te zijn. Als ik voor Insomnium schrijf, komt een nummer waarschijnlijk ergens tussen de zes en acht minuten uit, wat vrij lang is. Ik weet niet precies welke maatstaven tegenwoordig gelden, maar voor radio-airplay is dat in ieder geval veel te lang. Volgens mij is het vooral belangrijk om er niet te veel over na te denken. Doe je dat wel, dan loop je het risico dat een nummer te lang wordt en er dingen misgaan. Ik heb geen vaste formule om te bepalen wanneer een idee voldoende tijd heeft gekregen om zich te ontwikkelen. Soms moet je gewoon buiten de gebaande paden durven denken.
Dit is je eerste volledige album met de band. Wanneer had je het gevoel dat je jouw plek had gevonden binnen het schrijfproces van Insomnium? Wat wilde je eraan toevoegen? En wat was het eerste idee dat je aandroeg en uiteindelijk op het album terechtkwam?
Ik heb van ongeveer drie nummers demo’s gemaakt en als band kozen we uiteindelijk voor The Banished. Insomnium werkt erg democratisch: iedereen kan ideeën aandragen, al heeft degene die het nummer heeft geschreven uiteindelijk het laatste woord. Ik heb geen ingrijpende veranderingen aangebracht in de andere nummers, maar we droegen allemaal kleine ideeën voor de arrangementen aan. Iedereen was dus bij het proces betrokken.
The Banished begon dus als een van jouw demo’s. Hoe veranderde het toen de hele band ermee aan de slag ging?
The Banished is waarschijnlijk het nummer dat het meest is veranderd. Mijn achtergrond binnen de metal ligt voornamelijk bij thrash- en deathmetal, hoewel ik ook veel naar rock uit de jaren zeventig en allerlei andere muziek luister. Die metalachtergrond hoor je waarschijnlijk wel terug in het nummer. Toen ik de eerste demo presenteerde, vonden de andere bandleden dat er enkele sterke passages in zaten, maar ze waren ook van mening dat bepaalde zaken moesten worden aangepast. Vervolgens maakte ik een nieuwe versie, die beter in de smaak viel. Toch wilden ze nog enkele aanpassingen en vonden ze dat het nummer iets korter mocht. Uiteindelijk heb ik drie of vier versies gemaakt. Ville Friman hielp me daarbij door veranderingen voor te stellen waardoor het nummer meer als Insomnium zou klinken. De eerste versie neigde wat sterker naar deathmetal. Het uiteindelijke nummer is echter nog altijd erg zwaar en snel. Ik weet het niet helemaal zeker, maar het zou zomaar een van de snelste nummers kunnen zijn die Insomnium ooit heeft gemaakt.
Één van de opvallendste, maar misschien ook het meest atypische nummer van Insomnium is zonder twijfel Journey’s End. Welk gevoel hoop je dat luisteraars overhouden wanneer het nummer eindigt en het album stilvalt? Welke muzikale spanning rondt Journey’s End af die de eerdere nummers nog onopgelost laten?
Journey’s End vertelt het verhaal van een reiziger die aankomt bij een herberg waar iedereen welkom is. Het is een metafoor voor het hiernamaals: een plek waar we onze dierbaren na onze dood weer kunnen ontmoeten. Een paar weken geleden ontving ik mijn eerste exemplaar op vinyl en sindsdien luister ik af en toe naar het album. Gisteren heb ik het toevallig nog gedraaid. Iedere keer dat ik Journey’s End hoor, krijg ik kippenvel en springen de tranen me bijna in de ogen. Het is een zeer emotioneel en intens nummer. Voor mij vormt het een krachtige afsluiting van het album en hopelijk ervaren de luisteraars dat ook zo. Het is een nummer dat je nederig stemt en een heel specifiek gevoel oproept. Markus Vanhala schreef het en toen hij ons de demo voor het eerst stuurde, herinner ik me dat ik dacht dat het behoorlijk anders klonk dan een typisch nummer van Insomnium. Toch was ik er meteen weg van: de melodie was prachtig en alles voelde goed, ook al was het iets afwijkends voor de band. Onze houding was dat we ervoor zouden zorgen dat het werkte. Volgens mij is dat uitstekend gelukt.
Na The Banished is Journey’s End waarschijnlijk het nummer dat het meest is veranderd. De composities van Ville en Markus bleven over het algemeen vrij dicht bij hun demoversies. Zij maken al zo lang deel uit van de band dat ze precies weten wat ze doen, terwijl ik de nieuwkomer ben en mijn plek nog aan het vinden ben. Ik herinner me dat ik bij Journey’s End de vertelling van Jonathan Hutchins hoorde en dacht: “Dit begint iets werkelijk groots te worden.” Daarna voegden we de verschillende zanglagen toe en ontwikkelde het nummer zich nog verder. Zoals ik al zei, vond ik de demo bij de eerste luisterbeurt behoorlijk anders en zelfs een beetje ongewoon voor Insomnium. De vertelling en al die verschillende lagen hebben het nummer echter volledig getransformeerd. Inmiddels ben ik er helemaal verliefd op.
Volgens mij werden die beslissingen vooral genomen door onze producer Miiro Varjus. We namen het album in verschillende fasen op, waarbij de bandleden verspreid over meerdere weken naar de studio kwamen. We werkten dus niet allemaal tegelijkertijd in de studio. Iedereen nam zijn eigen partijen op en Miiro coördineerde het volledige proces. Wanneer ik mijn zangpartijen opnam, zei hij bijvoorbeeld: “Ik zou jouw stem heel graag in dit gedeelte willen horen”, waarna hij nog andere passages voorstelde die ik zou kunnen zingen. De keuze voor welke stem het beste bij ieder gedeelte paste, is dan ook grotendeels aan Miiro te danken. Hij heeft daar zorgvuldig over nagedacht. Ville Friman heeft een heel andere stem dan Markus en ik. Ville zingt in een lager register, mijn stem is behoorlijk hoog en Markus zit daar ergens tussenin. Miiro maakte gebruik van die verschillen om de juiste balans te vinden.
Na de historische verhalen van Anno 1696 keren de teksten op Netherworlds terug naar persoonlijke thema’s als herinneringen, verlies, sterfelijkheid en de vergankelijkheid van het leven, bezien vanuit het perspectief van iemand die ouder is geworden. Herinneringen en sterfelijkheid keren op het hele album terug. Wat gaf aanleiding tot die verandering? Was er een bepaalde ervaring of een specifiek gevoel waardoor deze thema’s centraal kwamen te staan?
Voor vragen over de teksten kun je waarschijnlijk beter bij Niilo terecht. Volgens mij heeft hij ongeveer negentig procent ervan geschreven en nam Ville Friman de overige tien procent voor zijn rekening. Niilo werkt graag met concepten. Mijn indruk is dat hij naar het grotere geheel kijkt en probeert een rode draad door het album te laten lopen. Het is geen doorlopend verhaal, want het zijn afzonderlijke nummers, maar ze worden wel door een thematische samenhang met elkaar verbonden. Niilo kan dat ongetwijfeld beter en uitgebreider uitleggen.
Welke nummers van Netherworlds gaan jullie tijdens de komende optredens live spelen? Hebben jullie daarover al een beslissing genomen of is het nog te vroeg om dat te zeggen?
We gaan in ieder geval de singles spelen en de nummers waarvoor we video’s hebben uitgebracht. Zoals we eerder bespraken, ben ik zelf helemaal weg van Journey’s End, maar we zullen moeten afwachten of dat nummer ook de live-set haalt. We gaan zien wat er gebeurt. Ik probeer me even te herinneren welke andere nummers er ook alweer op het album staan. Het is inmiddels een tijdje geleden, aangezien we het album in maart hebben opgenomen.
Ik zie dat onze tijd er bijna op zit. Is er nog iets wat je zou willen toevoegen voordat we het gesprek afronden?
Mij rest alleen nog jou te bedanken voor het interview. Hopelijk komen we elkaar ergens tijdens onze Europese tournee tegen. Tot dan!
Links: